Over ons     Nieuws    Burgerbank     Belastingen     Contact

EerlijkGeld - Burgerbank en belastingen

Burgerbank

Algemeen

Het idee om een Coöperatieve Burger Bank in te voeren, is onder andere geïnspireerd door coöperatie Mondragon in Spanje(1). Het financiële hart van deze organisatie is een Coöperatieve Burger Bank en de werknemers van Mondagon zijn verplicht om hun pensioen bij deze bank te sparen. Hiermee is het mogelijk om de afhankelijkheid van private banken en de rijkste 1% van de mensen het meest vergaand te verminderen en hoeft de arme 99% van de bevolking zich niet meer bovenmatig af te laten afromen(2).


Rente

In Nederland betalen overheid, huishoudens en MKB bedrijven samen ongeveer € 38 miljard per jaar teveel aan rente aan de financiële sector (banken, pensioenfondsen, verzekeringsmaatschappijen etc.). Het afschaffen van de bovenmatige rente levert voor de reële economie eenmalig ongeveer 5% extra economische groei en 400.000 banen op. Het afschaffen van de bovenmatige rentekosten kan worden gerealiseerd door wettelijk vast te stellen wat op (spaar)tegoeden bij banken etc. aan rente gegeven moet worden en bij financieringen maximaal aan rentekosten gerekend mag worden. Banken en overige kredietverstrekkers zullen vermoedelijk aangeven dat de kredietkosten die ze in rekening mogen brengen onder deze condities, te weinig is om hun kosten te dekken. Dit bezwaar snijdt echter geen hout.


Adviesnorm voor eerlijke rente

Vergoeding op (spaar)tegoeden = gemiddelde loon/prijsstijging (inflatie) per jaar

Financieren overheid = gemiddelde loon/prijsstijging (inflatie) + 0,1% per jaar

Financieren woningen = gemiddelde loon/prijsstijging (inflatie) + 0,5 per jaar

Financieren overig = gemiddelde loon/prijsstijging (inflatie) + 1,5 per jaar


Bij het bepalen van de norm van wat bij de financiering van de Nederlandse staatsschuld maximaal aan kredietkosten in rekening gebracht mag worden, is er rekening mee gehouden dat het kredietrisico nihil is en de bijkomende administratieve kosten in verhouding tot het geleende bedrag te verwaarlozen zijn. De marge van 0,1% is een bijdrage in de winst, die de Coöperatieve Burger Bank of de huidige banken nodig hebben om hun eigen vermogen jaarlijks te laten groeien. Mede hierdoor kan de door de samenleving gewenste economische groei worden gerealiseerd.


Bij het vaststellen van de norm van wat bij het financieren van woningen maximaal aan kredietkosten in rekening mag worden gebracht, is uitgegaan van het Deense hypotheekobligatie systeem. De Deense overheid heeft vastgesteld dat banken maximaal een marge van 0,6% per jaar mogen rekenen voor hypotheekleningen. Er is ruim twee eeuwen in de praktijk bewezen dat het systeem werkt. De norm van 0,5% bestaat uit de hiervoor genoemde marge van 0,6% met een correctie van 0,1% omdat banken bij het hiervoor liggende plan ook nog 1% afsluitkosten mogen rekenen.


Bij het bepalen van de norm van wat bij overige financieringen maximaal aan kredietkosten in rekening mag worden gebracht, is er rekening mee gehouden dat banken sinds 2003 gemiddeld een marge van 1,3% per jaar in rekening brengen bij leningen van een miljoen euro of meer en dat voor de Coöperatieve Burger Bank een nog lagere rentmarge al voldoende is om haar kosten te dekken.


Staatsschuld

Veel mensen denken dat de belangrijkste reden voor het bestaan van de staatsschuld is dat de overheid gewoon teveel geld uit geeft aan leuke dingen voor de mensen. Uit nadere analyse blijkt dat de kosten van rente en het ‘redden’ van banken(3) de belangrijkste reden voor het bestaan van de staatsschuld is. Ongeveer 100% van de staatsschuld in Nederland kan hierdoor worden verklaart. In essentie geldt dit probleem voor bijna alle landen in de wereld. Hier komt bij dat de belastingen voor bedrijven en de rijkste 1% van de bevolking geleidelijk aan eenzijdig fors zijn verlaagd. Volgens onderzoek in Frankrijk is 60% van de Franse staatsschuld het gevolg van deze eenzijdige verlaging van de belastingen(4). Ook in andere landen wordt een groot deel van de staatsschuld hierdoor veroorzaakt. De staatsschuld bestaat in Amerika verder nog voor ongeveer 75% uit kosten van de 25 oorlogen die ze sinds 1950 heeft gevoerd(5).


Woningschuld

Uit analyse van data over de periode van 1 januari 1970 tot 1 januari 2018 blijkt dat niet alleen bij de Nederlandse staatsschuld teveel aan rentekosten in rekening is gebracht, maar ook bij hypotheken structureel gemiddeld ongeveer 3% per jaar te veel aan rentekosten is betaald. Door het aanscherpen van de (wettelijke) norm wat maximaal aan rentekosten gerekend mag worden, als lening op een woning verstrekt mag worden (de bouwkosten exclusief speculatieve bubbel) en maximaal aan huur gerekend mag worden, kunnen de woonkosten voor koop en huurwoningen in Nederland gemiddeld ongeveer 50% dalen. Ook het invoeren van een speciale belasting met een tarief van 90% op het maken van winst met verkoop van grond kan een belangrijke bijdrage leveren om woonkosten in ons land gemiddeld ongeveer te halveren. De opbrengst van deze belasting kan gebruikt worden om andere belastingen te verlagen.


Belangrijke punten Burgerbank

De Burgerbank kan in een publieke (staatsbank) of coöperatieve variant (Rabobank 2.0) worden toegepast. Het team van Eerlijk Geld is van mening dat de Burgerbank een coöperatieve organisatie moet zijn. Hieronder zijn de belangrijkste punten van de Burgerbank weergegeven.


Belangrijke punten Coöperatieve Burger Bank

Iedereen krijgt 1 aandeel en vanaf 18 jaar 1 stem in het beleid van de Burgerbank

Het aandeel en stemrecht in de Burgerbank is niet overdraagbaar aan anderen

Iedere gemeente / stad krijgt een zelfstandige hoofdvestiging van de Burgerbank

Iedere woonwijk met 10.000 inwoners krijgt een filiaal, compleet met kieskring en ledenraad

Alleen de Burgerbank mag geld scheppen en voor betaalrekeningen zorgen

Ook bijna alle (pensioen)spaargelden worden bij de Burgerbank aangehouden

Bij Burgerbank alleen betalen, sparen, lenen, leasen en verzekeren, niet beleggen / speculeren


Doel

Bevorderen democratie / decentralisatie van de macht (eigendom en zeggenschap)

Rente, inflatie en (speculatieve) misbruik van het geldsysteem tot een minimum beperken

Bevorderen van werk en inkomen in duurzame lokale circulaire economieën


Er zijn meerdere opties voor de oprichting van de Burgerbank. De eerste mogelijkheid is om tijdelijk alle banken, pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen in Nederland te nationaliseren. De omvang van de balans van deze organisaties ongeveer te halveren, door het gedeelte wat voor ondersteuning van de reële economie niet nodig is en door de samenleving niet wenselijk wordt geacht af te schaffen. Van het gedeelte wat overblijft de Burgerbank en een paar zakenbanken maken. En de zakenbanken terug in de markt te zetten. Dit scenario had Nederland in 2008 moeten doen en kan bij een nieuwe grote financiële crisis alsnog worden gedaan. Dit scenario is nu politiek gezien niet haalbaar.


Op dit moment beter haalbaar scenario is met landelijk beleid ABN-AMRO en de pensioenfondsen omvormen tot de nieuwe Burgerbank en alle mensen een betaal en een (pensioen)spaarrekening bij deze bank geven. Ook kunnen gemeentes eventueel samen met bijvoorbeeld Bank Nederlandse Gemeenten en het ABP op lokaal niveau lokale coöperatieve burger banken opzetten, of hulp bieden bij alternatieven plannen voor het opzetten van een Burgerbank. En hiermee een voordeel voor de inwoners en MKB bedrijven in hun gemeente creëren.


Eerste vervolgstap is alle deposito’s (tegoeden op betaal en spaarrekeningen) bij andere banken overhevelen naar de Burgerbank. Tweede vervolgstap is ook bijna alle pensioenspaargelden, de staatsschuld, leningen van huishoudens en niet financiële bedrijven bij andere financiële organisaties overhevelen naar de Burgerbank. Het gedeelte van de private financiële organisaties wat over blijft mag zelf bepalen welke reorganisaties ze eventueel verder nog door willen voeren.


Het financiële en economische systeem wat we nu hebben is een variant op een systeem wat we al eeuwen hebben. Hierbij wordt de arme 99% door private financiële organisaties en de rijkste 1% van de bevolking structureel te veel afgeroomd.


Door ook de pensioenen bij de Burgerbank onder te brengen krijgt de balans van deze bank een omvang van ongeveer 3 keer het nationaal inkomen (BBP). Volgens gegevens van het CBS is een balansomvang bij de Burgerbank van ongeveer 3 keer het BBP voldoende om alle gebouwen en infrastructuur exclusief kale grond (speculatieve bubbel), productie- en vervoermiddelen en geproduceerde voorraden in Nederland te kunnen kopen en / of 100% te financieren. Hiermee is het mogelijk om de afhankelijkheid van private geldwisseraars tot een minimum te beperken. En hoeft de arme 99% van de bevolking zich niet meer bovenmatig af te laten romen.


Met gegevens van DNB, CBS, het rapport “Het financiële overgewicht van Nederland” van organisatie SOMO en jaarrekeningen van de 4 grootste banken in Nederland is een voorzichtige berekening gemaakt wat de baten en lasten van de Burgerbank zijn. Hierin is te zien dat de marge die de Burgerbank boven op de kosten moet zetten voor het geven van compensatie voor inflatie aan spaarders gemiddeld voor alle leningen minder dan 1% per jaar is. In brochure EerlijkGeld(6) kunt u hier meer informatie over vinden.


Deze lage marge is voldoende om niet alleen de kosten van de Burgerbank te dekken, maar ook om een winst te maken ter grootte van 2% resp. 4% van het eigen vermogen. Waardoor het eigen vermogen na aftrek van 25% winstbelasting met 1,5% resp. 3% per jaar kan groeien. Hierdoor kan de balans van de bank en de economie als geheel 1,5% resp. 3% per jaar groeien. En het aandeel eigen vermogen van deze bank consequent op 5% van haar balanstotaal worden gehouden. Zonder hier jaarlijks extra aandelen of iets dergelijks voor in omloop te hoeven brengen, wat gelet op het uitgangspunt dat iedereen 1 aandeel en 1 stem in het beleid van de Burgerbank krijgt niet mogelijk is om te doen.


In lijn met het uitgangspunt dat rente voor alle mensen zo eerlijk en neutraal mogelijk moet zijn (niet bijdraagt tot scheefgroei tussen arm en rijk) wordt bij de Burgerbank principieel op alle (spaar)tegoeden die bij haar worden aangehouden een vergoeding geven wat zo goed mogelijk aansluit op de gemiddelde loon/prijsstijging (inflatie) per jaar. Deze vergoeding lijkt op het eerste gezicht te laag om hier betaalbaar een goed pensioen mee op te kunnen bouwen. Echter uit berekeningen die met een speciaal hiervoor gemaakte pensioenplanner zijn gemaakt, blijkt dat het hiermee goed mogelijk is om een welvaartsvast pensioen van 70% van het laatst verdiende loon op te bouwen. Met een premie die voor een groot deel van de mensen fors lager is dat wat mensen nu bij het ABP (de grootste pensioenfonds in Nederland) betalen. In het rapport ‘Naar een dienstbaar financieel stelsel voor iedereen’(7) wordt hier nadere toelichting op gegeven.


Creatie van geld en oplossen staatsschuld

Bij de voorloper van het huidige banksysteem werd op het moment dat mensen goud bij een goudsmid in bewaring gaven, een briefje afgegeven hoeveel goud men in bewaring had gegeven. Dit briefje is geëvolueerd tot het papier (en munt)geld wat nu nog steeds wordt gebruikt. Bij dit systeem is geld gedekt door relevante activa in de vorm van goud en is het niet mogelijk om zomaar geld bij te maken. In 1971 is de goudstandaard afgeschaft. Hierdoor werd het mogelijk om geld bij te maken / creëren wat alleen maar is gedekt door vertrouwen. Gevolg hiervan is dat de hoeveelheid geld en schuld sindsdien zeer sterk is toegenomen. Ook de lonen en prijzen zijn sindsdien fors gestegen. Totale voorraad goud in de wereld is nu ongeveer 180.000 ton. Met een koers van $ 1200 per ounce kan hiermee 3% van de geldhoeveelheid worden gedekt. Met gebruik van relevante activa kan 100% van het geld gedekt worden.


De belangrijkste manier waarop private (en ook centrale en publieke) banken nu geld scheppen is met creatie van schuld. Bij deze manier van creëren van geld wordt op het moment dat mensen een handtekening onder een lening-contract zetten, met een druk op de knop van een computer uit het niets geld geschapen, ter grote van het bedrag wat wordt geleend. Bij aflossen van de lening wordt dit geld uit roulatie genomen.


De Burgerbank kan op twee manieren geld creëren. De eerste manier is op basis van verstekken van leningen wat private, centrale en publieke banken nu ook doen.


Bij de tweede manier van geldcreatie door de Burgerbank, is creatie van geld niet meer gebaseerd op creatie van schuld, maar creatie van welvaart / bezit (lokaal gemeenschappelijk eigendom). Bij deze manier van geldcreatie koopt de bank goederen (en diensten) met door haar in omloop te brengen geld. Bij deze manier van werken hebben we niet meer het merkwaardige fenomeen dat de maatschappij door productie van bijvoorbeeld een zoveel mogelijk zelfvoorzienende woonwijk met bijbehorende basis pakket aan productie en vervoermiddelen waar mensen op lokaal niveau in hun eigen levensonderhoud mee kunnen voorzien rijker wordt. Maar als gevolg van financieren van de bouw hiervan met creatie van schuld niet rijker wordt. En bij betalen van te hoge rente over deze schuld per saldo armer wordt (en het kleine groepje eigenaren van private banken rijker wordt). Bij dit systeem is de hoeveelheid geld wat bij de Burgerbank aan de rechterkant op de balans staat niet meer een afspiegeling van de hoeveelheid schuld wat er is. Maar een afspiegeling van de welvaart / bezit wat de samenleving heeft wat links bij de Burgerbank op de balans staat. Dit is in lijn met hoe het zou moeten zijn. Bij dit systeem zien we dat als de voorraad relevante activa toe neemt (sparen in de reële wereld) de hoeveelheid geld ook toe neemt (sparen in financiële wereld). En als de voorraad relevante activa door bijvoorbeeld afschrijving afneemt (ontsparen in de reële wereld) de hoeveelheid geld ook afneemt omdat mensen de bank een vorm van huur (lease) betalen voor het gebruik van de relevante activa.


Bij de Burgerbank mogen mensen zelf kiezen welk van de twee methoden voor creatie van geld wordt toegepast. Bij beide methoden geldt als uitgangspunt dat het in omloop te brengen geld in principe gedekt moet zijn door relevante activa. Dit voorkomt inflatie en creatie van bubbels.


Het bedrag wat de Nederlandse overheid nu aan bezittingen heeft is ongeveer € 300 miljard groter dan de staatsschuld. Met verkoop van een deel van deze bezittingen aan de Burgerbank kan de staatsschuld worden afgelost. Hierbij blijven de publieke bezittingen in publieke handen en wordt niemand ten koste van anderen bevoordeeld. In plaats van rente en aflossing betaalt de overheid voortaan leasetermijnen ter grootte van de afschrijving en overige kosten voor het gebruik van deze activa. Bij privatiseren en verkoop van publieke bezittingen (wat Griekenland nu in opdracht van de Europese Unie moet doen) wordt meestal wel een kleine groep mensen ten kosten van de rest van de mensen bevoordeeld.


Voor het bevorderen van een circulaire economie hebben we volgens Herman Wijffels(8) behoefte aan een nieuwe manier van financieren waarbij meer gebruik wordt gemaakt van leasen en de partners in de keten meer samenwerken en elkaar niet meer ‘een poot uit draaien’. Dit sluit aan op het doel van de Burgerbank.



Informatie

1) https://www.youtube.com/watch?v=8ZoI0C1mPek&t=3s

2) https://brandpuntplus.kro-ncrv.nl/brandpunt/de-wraak-van-de-rijken/

3) https://www.ftm.nl/artikelen/economisch-herstel-voor-wie?share=1

4) https://www.theguardian.com/commentisfree/2014/jun/09/french-public-debt-audit-illegitimate-working-class-internationalim

5) https://www.teepublic.com/t-shirt/329736-the-us-army-world-tour

6) Brochure EerlijkGeld

7) Naar een dienstbaar financieel stelsel voor iedereen

8) https://www.youtube.com/watch?v=yQFD-ARfT48